Zanim kino akcji poznało go jako niepokonanego obrońcę chińskiej godności, o twarzy aktora Donnie’ego Yena, był po prostu skromnym, uchodźczym nauczycielem w Hongkongu. Ip Man (lub Yip Man) to postać, która całkowicie zmieniła krajobraz wschodnich sztuk walki. Choć sam unikał rozgłosu, jego decyzja o publicznym nauczaniu elitarnego dotąd stylu Wing Chun sprawiła, że sztuka ta zyskała miliony adeptów na całym świecie. Jego najsłynniejszym uczniem był sam Bruce Lee, który później zaniósł nauki swojego mistrza do Hollywood.
W tym artykule oddzielimy filmowy mit od historycznej rzeczywistości, przyglądając się prawdziwemu życiu wielkiego mistrza (Sifu), jego walce z przeciwnościami losu oraz niezwykłemu dziedzictwu, które po sobie pozostawił.
Kluczowe wnioski
- Prawdziwe imię i nazwisko: Ip Kai-man (ur. 1 października 1893 w Foshan, Chiny, zm. 2 grudnia 1972 w Hongkongu).
- Styl walki: Wing Chun (lub Ving Tsun) – styl kung-fu kładący nacisk na walkę w bliskim dystansie, ekonomię ruchów i jednoczesną obronę z atakiem.
- Historyczny wkład: Złamał chińską tradycję nauczania sztuk walki wyłącznie w zamkniętym gronie rodzinnym/klanowym, otwierając szkoły dla ogółu społeczeństwa.
- Najsłynniejszy uczeń: Bruce Lee, który trenował pod okiem Ip Mana w latach 50., a nauki te stały się fundamentem jego późniejszego autorskiego stylu Jeet Kune Do.
- Popkultura: Seria filmów „Ip Man” (z Donniem Yenem w roli głównej) przyniosła mu w XXI wieku pośmiertną, globalną sławę, choć obrazy te w dużej mierze są historyczną fikcją.
Zamożne lata w Foshan i utrata wszystkiego
Ip Man nie urodził się w biedzie. Przeciwnie – przyszedł na świat w Foshan (prowincja Guangdong) w niezwykle bogatej, arystokratycznej rodzinie. Dzięki temu już jako nastolatek mógł pozwolić sobie na kosztowne lekcje sztuk walki u mistrza Chan Wah-shuna. System, którego się uczył – Wing Chun – był wówczas uważany za ekskluzywny, uprawiany niemal wyłącznie przez bogatych kupców i arystokratów, którzy mieli czas i pieniądze na prywatne szkolenia.
Później, podczas studiów w Hongkongu (w szkole St. Stephen’s College, gdzie uczyli się m.in. synowie zamożnych zagranicznych dygnitarzy), Ip Man kontynuował naukę u Leung Bika, udoskonalając swoje umiejętności.
Wrócił do Foshan, gdzie założył rodzinę, pracował jako oficer policji i wiódł spokojne, dostatnie życie. Wszystko to legło w gruzach w 1937 roku wraz z wybuchem drugiej wojny chińsko-japońskiej. Majątek jego rodziny został całkowicie skonfiskowany przez japońskie wojska okupacyjne, a Ip Man z żoną i dziećmi z dnia na dzień znaleźli się w skrajnej nędzy. Aby przeżyć, zaczął udzielać prywatnych lekcji sztuk walki.
Ucieczka do Hongkongu i publiczna szkoła Wing Chun
Koniec II wojny światowej nie przyniósł upragnionego spokoju. W Chinach wybuchła wojna domowa, którą ostatecznie wygrali komuniści pod wodzą Mao Zedonga. Jako były oficer policji powiązany z narodową partią Kuomintang oraz potomek arystokracji, Ip Man stał się dla nowej władzy wrogiem klasowym.
W 1949 roku podjął najtrudniejszą decyzję w życiu: zostawił żonę i część dzieci w Foshan (z zamiarem ich późniejszego sprowadzenia, co niestety z powodu zamknięcia granic w 1951 roku nigdy się w pełni nie udało) i uciekł do Hongkongu.
To właśnie tam, jako 56-letni uchodźca bez środków do życia, postanowił zarabiać na tym, co umiał najlepiej. Za namową przyjaciela, otworzył w siedzibie Związku Pracowników Restauracji pierwszą publiczną szkołę Wing Chun. Decyzja ta była rewolucyjna. Ip Man złamał zasadę poufności i zaczął nauczać każdego, kto chciał trenować – w tym uliczną młodzież, co zapoczątkowało globalną ekspansję tego stylu.
Ip Man i Bruce Lee: Mistrz i uczeń
W 1953 roku do szkoły Ip Mana dołączył 13-letni chłopak o imieniu Bruce Lee (Lee Jun-fan). Zmagał się on z problemami wychowawczymi, często wdawał się w uliczne bójki i potrzebował dyscypliny. Ip Man nie tylko uczył go technik walki, ale wpajał mu filozofię taoizmu, spokój i unikanie niepotrzebnej przemocy.
Ponieważ inni uczniowie dowiedzieli się, że Bruce Lee ma w sobie domieszkę krwi europejskiej (jego babka ze strony matki była w połowie Europejką), odmówili trenowania z nim ze względu na surowe zasady czystości rasowej panujące wówczas w chińskich szkołach walki. Wtedy Ip Man, wykazując się dużą jak na tamte czasy otwartością, postanowił trenować Lee prywatnie (oraz przy pomocy swojego najlepszego ucznia, Wong Shun Leunga). Bruce Lee trenował Wing Chun przez kilka lat, zanim wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Zawsze darzył Ip Mana ogromnym szacunkiem i to na jego naukach zbudował swoje filmowe i sportowe imperium.
Mit filmowy a rzeczywistość: Z czym naprawdę zmagał się Sifu?
Seria filmów „Ip Man” z Donniem Yenem wykreowała wizerunek nieskazitelnego, heroicznego wojownika, który w pojedynkę staje do walki z japońskimi generałami, brytyjskimi bokserami czy mistrzami z innych szkół na oczach wiwatujących tłumów. Rzeczywistość była jednak zupełnie inna, o czym warto pamiętać, oddając hołd autentycznemu człowiekowi, a nie tylko kinowej fikcji:
- Brak widowiskowych pojedynków: Prawdziwy Ip Man nigdy nie walczył na ringu z zachodnimi bokserami, ani nie organizował wielkich starć z japońskim wojskiem. Był człowiekiem niezwykle cichym, dystyngowanym i unikającym konfrontacji, jeśli nie były one absolutnie konieczne.
- Problemy z nałogiem: Kino rzadko o tym wspomina, ale przez długi czas swojego życia w Hongkongu, zmagając się z biedą, samotnością po utracie ojczyzny i rozłąką z żoną, Ip Man uzależnił się od opium. To m.in. jego uczniowie (w tym Wong Shun Leung i inni mistrzowie) musieli organizować się, by pomagać mu finansowo i wspierać w wyjściu z nałogu.
- Sylwetka: Filmy pokazują postawnego, muskularnego aktora. Historyczny Ip Man był drobnym, szczupłym i niskim mężczyzną o zaledwie ok. 163 cm wzrostu, co tylko dowodzi, jak skutecznym systemem jest Wing Chun – opartym na fizyce, dźwigniach i przekierowaniu siły, a nie czystej masie mięśniowej.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
1. Z czego zmarł Ip Man? Wielki mistrz zmarł 2 grudnia 1972 roku w Hongkongu na raka krtani, na kilka miesięcy przed tragiczną śmiercią swojego najsłynniejszego ucznia, Bruce’a Lee (który zmarł w lipcu 1973 r.).
2. Kto dziś odpowiada za dziedzictwo Ip Mana? W 1967 roku Ip Man wraz z grupą swoich najstarszych uczniów założył Ving Tsun Athletic Association (VTAA). Organizacja ta działa w Hongkongu do dziś i jest główną instytucją regulującą i certyfikującą nauczycieli tego stylu na świecie. Tradycję rodzinną kontynuowali również jego synowie – Ip Chun i Ip Ching.
3. Czy w Wing Chun są uderzenia nogami? Tak, choć styl ten słynie głównie z błyskawicznych ciosów pięściami (tzw. ciosy łańcuchowe) i przechwytów rąk (Chi Sao), obejmuje również kopnięcia. Są to jednak zazwyczaj kopnięcia niskie, skierowane w stawy kolanowe lub golenie przeciwnika, co ma na celu szybkie pozbawienie go równowagi bez nadmiernego narażania własnej stabilności.
Podsumowanie
Ip Man to klasyczny przykład bohatera z przypadku. Nigdy nie dążył do globalnej sławy ani nie aspirował do bycia twórcą międzynarodowej franczyzy kinowej. Był człowiekiem wychowanym w dawnych, imperialnych Chinach, który musiał dostosować się do brutalnej, nowoczesnej rzeczywistości. Jego prawdziwym bohaterstwem nie było nokautowanie tabunów wrogów na ekranie, ale to, że potrafił z zachowaniem godności przetrwać wojnę, głód i utratę domu, ratując przy tym przed zapomnieniem starożytną sztukę walki. Dzięki jego odwadze do przełamania tradycji i rozpoczęcia publicznego nauczania, Wing Chun przetrwało, stając się jednym z najchętniej praktykowanych systemów samoobrony na Ziemi.
Źródła
- Oficjalne archiwa historyczne Ving Tsun Athletic Association (VTAA) w Hongkongu.
- Biografia: Ip Man: Portrait of a Kung Fu Master autorstwa Ip Chinga (syna mistrza) oraz Rona Heimbergera.
- Artykuły historyczne i biograficzne z magazynów Black Belt Magazine oraz Inside Kung-Fu.
- Dokumentacja historyczna z Bruce Lee Foundation (wspomnienia Bruce’a Lee dotyczące jego treningów u boku Sifu Ip Mana).
