Aretha Franklin: Królowa Soulu, Natural Woman, you make me feel like

18

Aretha Louise Franklin, urodzona 25 marca 1942 roku w Memphis w stanie Tennessee, była jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii muzyki, powszechnie znaną jako „Królowa Soul” (Queen of Soul). Zmarła 16 sierpnia 2018 roku w Detroit w stanie Michigan, w wieku 76 lat, pozostawiając po sobie dziedzictwo wykraczające poza samą muzykę. Jej kariera, trwająca nieprzerwanie od 1954 do 2017 roku, obejmowała role piosenkarki, autorki tekstów, pianistki, producentki muzycznej oraz aktywnej działaczki na rzecz praw obywatelskich. Magazyn „Rolling Stone” dwukrotnie uznał ją za największą piosenkarkę wszech czasów, co podkreśla jej bezprecedensowy wpływ na światową scenę muzyczną.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na sierpień 2018 roku miała 76 lat.
• Żona/Mąż: Była dwukrotnie zamężna: z Tedem White’em (1961–1969) i Glynnem Turmanem (1978–1984).
• Dzieci: Miała czwórkę dzieci: Clarence’a, Edwarda III, Kecalfiana i Teddy’ego Richarda.
• Zawód: Piosenkarka, autorka tekstów, pianistka, producentka muzyczna, aktywistka.
• Główne osiągnięcie: Uznawana za „Królową Soul”, jedna z najbardziej wpływowych artystek w historii muzyki, uhonorowana licznymi nagrodami, w tym 18 nagrodami Grammy.

Podstawowe informacje o Arethcie Franklin

Dane biograficzne i początki

Aretha Louise Franklin urodziła się 25 marca 1942 roku w Memphis, Tennessee. Jej rodzice, Clarence LaVaughn „C. L.” Franklin i Barbara Siggers Franklin, byli głęboko zakorzenieni w muzyce gospel i aktywizmie. Ojciec był wpływowym kaznodzieją baptystycznym, a matka utalentowaną pianistką i wokalistką. Właśnie w kościele New Bethel Baptist Church w Detroit Aretha rozpoczęła swoją przygodę ze śpiewem, debiutując hymnem gospel. Już w wieku 12 lat ojciec zaczął zarządzać jej karierą, zabierając ją na trasy koncertowe znane jako „gospel caravan”, co stanowiło wczesne wprowadzenie do profesjonalnej sceny muzycznej.

Określenie i znaczenie artystyczne

Aretha Franklin jest powszechnie uznawana za „Królową Soul” (Queen of Soul). Ten tytuł, symbolicznie nadany jej w latach 60. przez prezentera radiowego Pervisa Spannę, doskonale oddaje jej dominującą pozycję w gatunku soul. Magazyn „Rolling Stone” dwukrotnie uznał ją za największą piosenkarkę wszech czasów, podkreślając jej bezprecedensowy wpływ na światową scenę muzyczną. Jej muzyka, zakorzeniona w gospel, ewoluowała w kierunku soul, R&B i popu, zjednując jej rzesze fanów na całym świecie. Jej niezapomniane przeboje, takie jak „Respect”, „(You Make Me Feel Like) A Natural Woman” czy „Chain of Fools”, stały się hymnami wolności, siły i samoakceptacji.

Rodzina i życie prywatne Arethy Franklin

Dzieciństwo i wpływ rodziny

Wczesne życie Arethy Franklin było naznaczone zarówno bogatym dziedzictwem muzycznym, jak i trudnymi doświadczeniami rodzinnymi. Rodzice Arethy rozstali się w 1948 roku. Matka, Barbara Siggers Franklin, zmarła tragicznie w 1952 roku, na krótko przed 10. urodzinami córki. Po śmierci matki wychowaniem Arethy zajmowało się kilka kobiet, w tym jej babcia Rachel oraz słynna piosenkarka gospel Mahalia Jackson. Te wpływy miały ogromny kształtujący wpływ na jej rozwój emocjonalny i muzyczny, wdrażając ją w świat muzyki gospel od najmłodszych lat.

Małżeństwa i związki

Aretha Franklin była dwukrotnie zamężna. Jej pierwszym mężem był Ted White, z którym wzięła ślub w 1961 roku; ich małżeństwo trwało do 1969 roku. Drugim mężem artystki był aktor Glynn Turman, z którym związała się w 1978 roku, jednak ich małżeństwo zakończyło się rozwodem w 1984 roku.

Dzieci i potomstwo

Artystka doczekała się czwórki dzieci: Clarence’a, Edwarda III, Kecalfiana i Teddy’ego Richarda. Pierwszy syn, Clarence, urodził się, gdy Aretha miała zaledwie 12 lat, a jego ojcem był Edward Jordan Sr. Ta wczesna ciąża stanowiła znaczące wyzwanie w jej młodym życiu.

Relacje rodzinne

Dom rodzinny Franklinów był miejscem spotkań wielu znanych postaci tamtych czasów. Ojciec Arethy, C. L. Franklin, przyjaźnił się z takimi ikonami jak Martin Luther King Jr., Jackie Wilson czy Sam Cooke, którzy często odwiedzali dom Franklinów. Ta bliskość z czołowymi postaciami ruchu praw obywatelskich i świata muzyki z pewnością wpłynęła na kształtowanie się poglądów i zaangażowania młodej Arethy.

Kariera muzyczna Arethy Franklin

Początki i rozwój w muzyce gospel

Muzyczna podróż Arethy Franklin rozpoczęła się w dzieciństwie w New Bethel Baptist Church w Detroit. Tam debiutowała, a od 12. roku życia jej karierą zarządzał ojciec, zabierając ją na trasy koncertowe „gospel caravan”. Pierwsze nagrania artystki ukazały się nakładem wytwórni J.V.B. Records. W 1956 roku wydano jej debiutancki singiel „Never Grow Old”, a w wieku 14 lat nagrała album „Songs of Faith”. Te wczesne dokonania stanowiły fundament jej późniejszego, ogromnego sukcesu w muzyce soul, kształtując jej charakterystyczne brzmienie.

Przełom w karierze i Atlantic Records

Kluczowym momentem w karierze Arethy Franklin było podpisanie kontraktu z wytwórnią Atlantic Records w 1966 roku, po wygaśnięciu jej wcześniejszej umowy z Columbia Records. Pod okiem producenta Jerry’ego Wexlera, Aretha nagrała swoje największe przeboje, które zdefiniowały gatunek soul i ugruntowały jej pozycję jako gwiazdy światowego formatu. W tym okresie powstały takie hity jak „Respect”, a także przełomowe albumy „I Never Loved a Man the Way I Love You” i „Lady Soul”. Wytwórnia Columbia Records początkowo nie potrafiła w pełni wykorzystać jej gospelowych korzeni, co stanowiło wyzwanie mimo jej rosnącego sukcesu finansowego.

Kolejne etapy kariery i Arista Records

W 1979 roku Aretha Franklin opuściła Atlantic Records i podpisała kontrakt z Arista Records. Ta zmiana zaowocowała znaczącym ożywieniem jej kariery w latach 80. Dzięki współpracy z Arista, artystka wydała albumy takie jak „Jump to It”, „Who’s Zoomin’ Who?” oraz przebój „Freeway of Love”. Kolejne lata przyniosły jej dalsze sukcesy i potwierdzenie statusu ikony muzyki. Jej kariera trwała nieprzerwanie od 1954 do 2017 roku, co świadczy o jej niezwykłej wytrwałości i ciągłej obecności na scenie muzycznej.

Sukces komercyjny i osiągnięcia sprzedażowe

Aretha Franklin jest jedną z najlepiej sprzedających się artystek w historii muzyki, z ponad 75 milionami sprzedanych płyt na całym świecie. Na listach przebojów Billboardu pojawiło się aż 112 jej singli, co jest imponującym dowodem na jej długotrwałą popularność i wpływ na przemysł muzyczny. Jej albumy, takie jak „I Never Loved a Man the Way I Love You” i „Lady Soul”, osiągnęły status klasyki gatunku soul, potwierdzając jej status jako potęgi komercyjnej i artystycznej.

Warto wiedzieć: Mimo ogromnego sukcesu finansowego, który osiągnęła już w połowie lat 60. (zarabiając 100 000 dolarów rocznie), Aretha Franklin początkowo zmagała się z brakiem zrozumienia jej talentu przez wytwórnię Columbia Records. Wytwórnia ta nie potrafiła w pełni wykorzystać jej gospelowych korzeni, co stanowiło wyzwanie dla artystki na wczesnym etapie jej kariery, zanim przeszła do Atlantic Records, gdzie jej talent mógł w pełni zabłysnąć.

Nagrody i osiągnięcia Arethy Franklin

Nagrody Grammy i indywidualne wyróżnienia

Dorobek Arethy Franklin został uhonorowany licznymi nagrodami. Zdobyła łącznie 18 nagród Grammy na 44 nominacje. Szczególnie imponująca jest jej seria ośmiu statuetek z rzędu w kategorii Best Female R&B Vocal Performance, którą zdobywała nieprzerwanie w latach 1968–1975. Jest to dowód na jej niezmiennie wysoki poziom artystyczny i dominację w swojej kategorii przez lata. Jej utwory, takie jak „Respect” i „(You Make Me Feel Like) A Natural Woman”, zdobyły uznanie krytyków i publiczności, przynosząc jej liczne wyróżnienia.

Wprowadzenie do galerii sław

W 1987 roku Aretha Franklin przeszła do historii jako pierwsza kobieta wprowadzona do Rock and Roll Hall of Fame. To doniosłe wydarzenie otworzyło drzwi dla kolejnych artystek w tym prestiżowym gronie, podkreślając jej przełomową rolę w muzyce. Pośmiertnie została również wprowadzona do National Women’s Hall of Fame w 2020 roku, co jeszcze bardziej umocniło jej dziedzictwo jako ikony feminizmu i siły.

Odznaczenia państwowe i specjalne wyróżnienia

Poza nagrodami muzycznymi, Aretha Franklin została uhonorowana najwyższymi odznaczeniami państwowymi USA. Otrzymała Narodowy Medal Sztuki, a także Prezydencki Medal Wolności, przyznawany za wybitne zasługi dla narodu. W 2019 roku jury Nagrody Pulitzera przyznało jej pośmiertne specjalne wyróżnienie za jej niezatarty wkład w amerykańską muzykę i kulturę trwający ponad pięć dekad.

Członkostwo w innych organizacjach i galeriach sław

Jej wkład w muzykę został doceniony przez liczne inne instytucje. Została wprowadzona do UK Music Hall of Fame w 2005 roku oraz do Gospel Music Hall of Fame w 2012 roku. Jej muzyka i wpływ na kulturę są nadal celebrowane, a jej imię pojawia się w wielu prestiżowych zestawieniach i uhonorowaniach.

Działalność Arethy Franklin w mediach i kulturze

Udział w filmach

Aretha Franklin pozostawiła swój ślad również w świecie filmu. Wystąpiła w kultowej komedii muzycznej z 1980 roku pt. „The Blues Brothers”. Jej rola i niezapomniane wykonanie utworu „Think” stały się jednym z najbardziej pamiętnych momentów tego filmu, pokazując jej wszechstronność jako artystki.

Wpływ na popkulturę

Życie i twórczość Arethy Franklin stały się inspiracją dla wielu produkcji medialnych. Jej wizerunek jako ikony popkultury był wielokrotnie wykorzystywany w hołdach i portretach artystycznych. Jej utwory, takie jak „Respect”, stały się nie tylko hitami muzycznymi, ale także symbolami walki o równouprawnienie rasowe i prawa kobiet.

Aktywizm i osobowość Arethy Franklin

Zaangażowanie w ruch na rzecz praw obywatelskich

Aretha Franklin była głęboko zaangażowana w ruch na rzecz praw obywatelskich w Stanach Zjednoczonych. Już jako 16-latka brała udział w trasie koncertowej z dr. Martinem Lutherem Kingiem Jr., a w 1968 roku śpiewała na jego pogrzebie. Wykorzystywała swoją sławę i muzykę, w tym takie utwory jak „Respect”, jako hymny walki o równouprawnienie rasowe i prawa kobiet, stając się symbolem siły i godności dla milionów ludzi.

Aretha Franklin jako symbol

„Królowa Soul” była czymś więcej niż tylko wokalistką; była głosem pokolenia, symbolem siły, niezależności i walki o sprawiedliwość. Jej muzyka niosła przesłanie o równości i godności, co czyniło ją inspiracją dla wielu pokoleń.

Talent muzyczny i rozwój

Niezwykły talent muzyczny Arethy Franklin objawiał się od najmłodszych lat. W młodości uczyła się grać na pianinie ze słuchu, co świadczy o jej naturalnym, wrodzonym darze. Rozwijała swój talent bez formalnego wykształcenia muzycznego, opierając się na intuicji i pasji, co tylko podkreśla jej wyjątkowość jako artystki.

Zdrowie i okoliczności śmierci Arethy Franklin

Przyczyna śmierci

Aretha Franklin zmarła w swoim domu w Detroit. Przyczyną jej śmierci był zaawansowany nowotwór trzustki (neuroendocrine tumor), z którym zmagała się w ostatnich latach swojego życia. Pomimo choroby, artystka do końca starała się zachować prywatność i spokój.

Reakcja na śmierć i uroczystości pogrzebowe

Jej śmierć w sierpniu 2018 roku wywołała falę żałoby na całym świecie. Uroczystości pogrzebowe w Detroit miały charakter państwowy i zgromadziły liczne osobistości ze świata polityki, kultury i muzyki, które oddały hołd legendzie muzyki soul. Były to wydarzenia pełne wzruszeń i muzycznych wspomnień, podsumowujące bogate życie i karierę artystki.

Ciekawostki z życia Arethy Franklin

Geneza tytułu „Królowej Soul”

Tytuł „Królowej Soul” nie był pustym sloganem, lecz oficjalnie nadanym wyróżnieniem. W latach 60. prezenter radiowy Pervis Spann, podczas występu Arethy w Regal Theater w Chicago, symbolicznie nałożył na jej głowę koronę, oficjalnie ogłaszając ją „Królową Soul”. To wydarzenie utrwaliło jej legendarny status.

Relacje ojca z ważnymi postaciami

Dom Franklinów był miejscem, gdzie spotykały się najważniejsze postacie tamtych czasów. Ojciec Arethy, C. L. Franklin, utrzymywał bliskie przyjaźnie z takimi ikonami jak Martin Luther King Jr., Jackie Wilson i Sam Cooke. Ich regularne wizyty w domu rodziny Franklinów stanowiły inspirację i kształtowały artystyczne i społeczne poglądy młodej Arethy.

Aretha Franklin, „Królowa Soul”, pozostawiła po sobie niezatarte piętno w historii muzyki i kultury. Jej niezwykły talent wokalny, zakorzeniony w tradycji gospel, ewoluował w potężny głos epoki soul, R&B i popu. Od wczesnych lat w kościele po globalne sukcesy, jej kariera była świadectwem determinacji i artystycznej wizji. Jako ikona aktywizmu, Franklin wykorzystywała swoją platformę do promowania równości rasowej i praw kobiet, stając się symbolem siły i niezależności. Jej niezliczone nagrody, w tym 18 statuetek Grammy i wprowadzenie do Rock and Roll Hall of Fame jako pierwszej kobiety, potwierdzają jej niekwestionowany wkład w świat sztuki. Pozostawiła po sobie bogactwo niezapomnianych utworów, które nadal inspirują i poruszają słuchaczy na całym świecie, czyniąc ją jedną z najważniejszych artystek XX i XXI wieku.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Aretha_Franklin