Jerzy Fryderyk Haendel: kompozytor, wirtuoz, mistrz baroku

19

Jerzy Fryderyk Händel, urodzony 23 lutego 1685 roku w niemieckim mieście Halle, to jeden z najwybitniejszych kompozytorów epoki baroku, który na stałe wpisał się w historię muzyki europejskiej. Mimo że urodził się jako Niemiec, w 1727 roku uzyskał brytyjskie obywatelstwo i obecnie jest uznawany za brytyjskiego kompozytora narodowego. Choć nigdy się nie ożenił, jego życie zawodowe obfitowało w wielkie sukcesy, zwłaszcza w dziedzinie opery i oratorium, a jego dzieła, takie jak słynny „Mesjasz”, do dziś poruszają serca słuchaczy na całym świecie. Na początku 2024 roku kompozytor miałby 339 lat.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na marzec 2024 roku kompozytor miałby 339 lat.
• Żona/Mąż: Nigdy się nie ożenił.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Kompozytor, organista.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie monumentalnych dzieł barokowych, w tym słynnego oratorium „Mesjasz”.

Podstawowe informacje o Jerzym Fryderyku Händlu

Georg Friedrich Händel, znany również jako George Frideric Handel, a w Polsce jako Jerzy Fryderyk Händel, urodził się 23 lutego 1685 roku w Halle, w ówczesnej Brandenburgii-Prusach. Jego tożsamość narodowa ewoluowała – początkowo Niemiec, w 1727 roku na mocy aktu naturalizacji podpisanego przez króla Jerzego I, stał się obywatelem Wielkiej Brytanii. Obecnie jest powszechnie uznawany za brytyjskiego kompozytora narodowego. Artysta zmarł 14 kwietnia 1759 roku, w Wielką Sobotę, w Londynie. Został pochowany w prestiżowym Opactwie Westminsterskim, a jego pogrzeb zgromadził około 3000 żałobników, co świadczyło o jego ogromnej popularności i szacunku.

Rodzina i życie prywatne Jerzego Fryderyka Händla

Pochodzenie rodzinne i edukacja

Jerzy Fryderyk Händel pochodził z rodziny bez tradycji muzycznych. Jego ojciec, Georg Händel, cyrulik, początkowo lekceważył zainteresowania syna muzyką, preferując dla niego karierę prawniczą. Ojciec kompozytora ożenił się ponownie w wieku sześćdziesięciu lat ze znacznie młodszą kobietą, z którą miał czworo dzieci, w tym Jerzego Fryderyka. Według pierwszej biografii autorstwa Johna Mainwaringa, młody Händel potajemnie ćwiczył grę na klawikordzie na strychu rodzinnego domu, co świadczy o jego wczesnej pasji i determinacji. Edukacja muzyczna kompozytora nabrała tempa dzięki interwencji lokalnego władcy, na którym ogromne wrażenie zrobiła gra chłopca na organach. Zgodnie z obietnicą daną ojcu, Händel rozpoczął w 1702 roku studia prawnicze na Uniwersytecie w Halle, jednak jego serce biło dla muzyki, dlatego po pewnym czasie zrezygnował z nich, by całkowicie poświęcić się sztuce dźwięku. Od 1696 roku gry na organach uczył go Friedrich Wilhelm Zachau, pod którego okiem Händel zdobywał szlify, co zaowocowało mianowaniem go organistą w katedrze w Halle. W 1701 roku Händel poznał Georga Philippa Telemanna; ta wieloletnia przyjaźń okazała się kluczowa, gdyż to właśnie Telemann zainteresował go gatunkiem opery.

Stan cywilny i życie osobiste

Mimo wielkiej sławy, pozycji społecznej i znaczącego dorobku artystycznego, Jerzy Fryderyk Händel nigdy się nie ożenił. Jego życie prywatne pozostaje w dużej mierze nieodkryte, jednak w dostępnych materiałach biograficznych podkreślano jego zamiłowanie do dobrego jedzenia oraz wina. Kompozytor znany był również ze swojej hojności i aktywnej działalności dobroczynnej, co świadczy o jego szlachetności. Współcześni zapamiętali go jako człowieka obdarzonego dużym poczuciem humoru, co stanowiło ciekawy kontrast z powagą niektórych jego monumentalnych dzieł sakralnych.

Miejsca zamieszkania

Od 1724 roku aż do śmierci, Jerzy Fryderyk Händel mieszkał pod adresem Brook Street 25 w Londynie. To właśnie tam spędził ostatnie lata swojego życia, tworząc i inspirując. Ciekawostką historyczną jest fakt, że w 1969 roku, czyli ponad dwieście lat po śmierci kompozytora, pod numerem 23 przy tej samej ulicy zamieszkał legendarny muzyk Jimi Hendrix, co stanowi intrygujący most między epokami i gatunkami muzycznymi.

Kariera zawodowa Jerzego Fryderyka Händla

Początki kariery i edukacja muzyczna

Droga Jerzego Fryderyka Händla do muzycznej sławy rozpoczęła się w Halle. Tam, pod okiem Friedricha Wilhelma Zachaua, od 1696 roku rozwijał swoje umiejętności gry na organach. Po zdobyciu solidnych podstaw, w 1702 roku objął prestiżowe stanowisko organisty w katedrze w Halle. Jego talent i wszechstronność szybko zaczęły wykraczać poza lokalne środowisko, co zaowocowało nawiązaniem ważnej znajomości z Georgiem Philippem Telemannem w 1701 roku. Ta przyjaźń miała znaczący wpływ na dalszy rozwój artystyczny Händla, wprowadzając go w świat opery. Zgodnie z obietnicą daną ojcu, Händel rozpoczął w 1702 roku studia prawnicze na Uniwersytecie w Halle. Jednakże, jego prawdziwa pasja do muzyki okazała się silniejsza, co skłoniło go do rezygnacji ze studiów prawniczych na rzecz całkowitego poświęcenia się sztuce dźwięku. Potajemna nauka gry na klawikordzie na strychu rodzinnego domu, opisana w pierwszej biografii autorstwa Johna Mainwaringa, świadczy o jego wczesnej determinacji i głębokim zaangażowaniu w rozwój swoich muzycznych talentów. Wpływ lokalnego władcy, na którego ogromne wrażenie zrobiła gra chłopca na organach, również odegrał kluczową rolę w kształtowaniu jego muzycznej ścieżki.

Okres hamburski

W latach 1704–1706 Jerzy Fryderyk Händel przebywał w Hamburgu, który w tamtym okresie był ważnym ośrodkiem opery w Niemczech. Tam podjął pracę jako skrzypek i klawesynista w Oper am Gänsemarkt. To właśnie w tym mieście zadebiutował jako kompozytor operowy. Jego pierwsza opera, „Almira”, wystawiona w 1705 roku, odniosła znaczący sukces, doczekując się aż 20 powtórzeń. Ten debiut zapoczątkował jego karierę w gatunku, który miał zdominować znaczną część jego twórczości.

Włoska podróż i pierwsze sukcesy

W latach 1706–1710 Händel odbył czteroletnią podróż po Włoszech, która okazała się niezwykle owocna zarówno pod względem artystycznym, jak i osobistym. Podczas pobytu we Włoszech poznał wybitnych mistrzów muzyki tamtej epoki, takich jak Arcangelo Corelli czy Domenico Scarlatti. Ta inspirująca podróż zaowocowała kolejnymi sukcesami operowymi. Jego opery „Rodrigo” oraz „Agrippina” zdobyły uznanie publiczności i krytyki. Szczególny sukces odniosła opera „Agrippina”, która podczas pobytu we Włoszech została wystawiona w Wenecji aż 27 razy z rzędu, co stanowi dowód jej ogromnej popularności.

Służba u elektora Hanoweru i osiedlenie się w Anglii

W 1710 roku Jerzy Fryderyk Händel został muzykiem na dworze Jerzego Ludwika, elektora Hanoweru. Ta posada oferowała mu dogodne warunki, pozwalające na długie wyjazdy zagraniczne, co ostatecznie doprowadziło do jego osiedlenia się w Anglii w 1712 roku. Decyzja ta okazała się kluczowa dla jego dalszej kariery, otwierając mu drzwi do brytyjskiego dworu i szerszej publiczności. Po przybyciu do Anglii, w 1711 roku skomponował operę „Rinaldo”, która zdobyła dużą popularność.

Royal Academy of Music i triumfy operowe

W 1719 roku Händel objął stanowisko „mistrza orkiestry” w nowo założonej Royal Academy of Music. Lata dwudzieste XVIII wieku były okresem jego największych triumfów operowych. W tym czasie powstały takie dzieła jak „Juliusz Cezar w Egipcie” (Giulio Cesare in Egitto), które przyniosło mu znaczące uznanie. Kompozytor ten tworzył w stylu barokowym, a jego muzyka instrumentalna i operowa cechowała się bogactwem form i wyrazistością. W okresie największych triumfów barokowych, Händel skomponował wiele znaczących dzieł operowych, w tym „Tamerlano”.

Przejście od opery do oratorium

W latach 40. XVIII wieku nastąpił znaczący zwrot w karierze Jerzego Fryderyka Händla. Kompozytor całkowicie zrezygnował z komponowania oper na rzecz oratoriów w języku angielskim. Ta zmiana była podyktowana preferencjami londyńskiej publiczności, która zaczęła cenić ten gatunek wyżej. Przejście to pozwoliło mu na eksplorację nowych form wyrazu i kontynuowanie swojej twórczości w obliczu zmieniających się gustów muzycznych. Oratoria stały się nowym polem jego artystycznych poszukiwań, przynosząc mu kolejne znaczące sukcesy. Jego najsłynniejsze oratorium, „Mesjasz” (Messiah), miało swoją premierę w Dublinie w 1742 roku. Rok później, w 1743 roku, odbyło się jego wystawienie w Londynie, co ugruntowało jego pozycję jako arcydzieła gatunku. Z tym monumentalnym utworem wiąże się tradycja wstawania podczas wykonywania chóru „Hallelujah”, zapoczątkowana rzekomo przez króla Jerzego II. Król Jerzy II Hanowerski, obecny na jednym z wykonań, miał być tak poruszony muzyką, że wstał z miejsca, a za nim uczyniła to cała publiczność. Händel skomponował również inne ważne oratoria, takie jak „Izrael w Egipcie”.

Muzyka okolicznościowa

Jerzy Fryderyk Händel wykazywał się wszechstronnością, tworząc również wielkie dzieła na zamówienie dworu. Do najbardziej znanych przykładów należy „Water Music” (Muzyka na wodzie) z 1717 roku, wykonywana na barce podczas rejsu po Tamizie. Kolejnym doniosłym dziełem jest „Muzyka dla Królewskich Ogni Sztucznych” (Music for the Royal Fireworks) z 1749 roku, skomponowana na cześć zakończenia Traktatu w Akwizgranie. W tych dziełach plenerowych Händel znacząco rozbudował sekcję instrumentów dętych, tworząc potężne i uroczyste brzmienie.

Innowacje w instrumentacji

Kompozytor nie bał się eksperymentować z instrumentacją, wprowadzając do swoich dzieł nowe i rzadko spotykane brzmienia. W oratorium „Saul” użył carillonu, instrumentu o specyficznym, dzwonkowym dźwięku. W operze „Juliusz Cezar w Egipcie” wprowadził harfy i mandoliny, wzbogacając paletę barw dźwiękowych swoich kompozycji. Te innowacje świadczą o jego otwartości na nowe rozwiązania i dążeniu do nieustannego rozwoju muzycznego.

Najważniejsze osiągnięcia i dzieła Jerzego Fryderyka Händla

Warto wiedzieć: Jerzy Fryderyk Händel pozostawił po sobie bogaty dorobek artystyczny, obejmujący ponad 40 oper, liczne oratoria, muzykę instrumentalną i pieśni. Jego dzieła stanowią fundament repertuaru muzyki barokowej.

Najważniejsze Oratoria

• „Mesjasz” (Messiah) – premiera w Dublinie w 1742 roku
• „Jefte”
• „Izrael w Egipcie”

Wybrane Opery

• „Almira” – debiut operowy w Hamburgu (1705)
• „Rodrigo”
• „Agrippina” – wystawiona 27 razy w Wenecji
• „Juliusz Cezar w Egipcie” (Giulio Cesare in Egitto)
• „Tamerlano”
• „Deidamia” – ostatnia opera (1741)

Muzyka Okolicznościowa

• „Water Music” (Muzyka na wodzie) – 1717
• „Muzyka dla Królewskich Ogni Sztucznych” (Music for the Royal Fireworks) – 1749

Kariera Jerzego Fryderyka Händla w liczbach i datach

Kariera Jerzego Fryderyka Händla to pasmo sukcesów i rozwoju artystycznego, dokumentowane przez kluczowe daty i wydarzenia:

Śmierć i dziedzictwo Jerzego Fryderyka Händla

Okoliczności śmierci i pogrzeb

Jerzy Fryderyk Händel zmarł 14 kwietnia 1759 roku w Londynie, w dzień Wielkiej Soboty. Jego śmierć zakończyła życie jednego z najwybitniejszych kompozytorów epoki baroku. Ceremonia pogrzebowa odbyła się sześć dni po śmierci, 20 kwietnia 1759 roku, w prestiżowym Opactwie Westminsterskim. Wydarzenie to zgromadziło około 3000 osób, co było wyrazem ogromnego szacunku i żalu po stracie tak wybitnego artysty. Jego pochówek w tak znaczącym miejscu podkreślał jego niezwykłe osiągnięcia i status w brytyjskim społeczeństwie.

Miejsce pochówku

Jerzy Fryderyk Händel został pochowany w Opactwie Westminsterskim w Londynie. Jest to jedno z najbardziej prestiżowych miejsc pochówku w Wielkiej Brytanii, gdzie spoczywają monarchowie, poeci i wybitni mężowie stanu. Wybór tego miejsca dla kompozytora świadczy o tym, jak wysoko ceniono jego wkład w kulturę i sztukę. Jego grób znajduje się w Poets’ Corner (Narożniku Poetów), obok innych wielkich postaci brytyjskiej kultury.

Współczesne upamiętnienie

Dziedzictwo Jerzego Fryderyka Händla jest żywe do dziś. Jego dzieła, w tym „Mesjasz”, „Water Music” i „Muzyka dla Królewskich Ogni Sztucznych”, są regularnie wykonywane na koncertach na całym świecie i stanowią ważny element repertuaru muzyki klasycznej. Jego wpływ jest widoczny również w kulturze popularnej, czego najlepszym przykładem jest adaptacja jego „Zadok the Priest” jako hymnu Ligi Mistrzów. Händel, urodzony w Halle, ale naturalizowany Brytyjczyk, pozostaje symbolem transnarodowego geniuszu muzycznego, którego twórczość przekracza granice czasu i miejsca.

Jerzy Fryderyk Händel, jako jeden z filarów muzyki barokowej, pozostawił po sobie monumentalne dziedzictwo artystyczne, które do dziś inspiruje i porusza słuchaczy na całym świecie. Jego życie, pełne determinacji i twórczych poszukiwań, stanowi przykład drogi wybitnego artysty, który mimo przeciwności losu, wycisnął trwały ślad w historii muzyki.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Georg_Friedrich_H%C3%A4ndel