St Joseph: Święty Józef, mąż Maryi, opiekun Jezusa

19

Święty Józef, prawowity ojciec Jezusa Chrystusa, był postacią o fundamentalnym znaczeniu w historii zbawienia, choć jego obecność w narracji biblijnej jest subtelna i skupia się na jego roli jako opiekuna i strażnika Świętej Rodziny. Żyjący w I wieku n.e. rzemieślnik z Nazaretu, określany greckim słowem „tekton”, co sugeruje pracę z drewnem, kamieniem lub żelazem, na dzień dzisiejszy miałby ponad 2000 lat. Jego małżeństwo z Marią, matką Jezusa, oraz jego nieugięte posłuszeństwo wobec boskich nakazów, przekazywanych w snach, zdefiniowały jego życiową misję ochrony i wychowania Syna Bożego. Jest postacią powszechnie czczoną w Kościele katolickim, prawosławnym i innych wyznaniach chrześcijańskich, a jego uroczystość liturgiczna obchodzona jest 19 marca.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Ponad 2000 lat (szacowany jako postać historyczna z I wieku n.e.)
• Żona/Mąż: Maria, matka Jezusa
• Dzieci: Według niektórych interpretacji, dzieci z pierwszego małżeństwa; według innych, kuzyni Jezusa
• Zawód: Tekton (rzemieślnik pracujący z drewnem, kamieniem lub żelazem)
• Główne osiągnięcie: Prawny ojciec i opiekun Jezusa Chrystusa, strażnik Świętej Rodziny

Podstawowe informacje o Świętym Józefie

Święty Józef, jako żydowski mężczyzna żyjący w I wieku n.e. w Nazarecie, jest postacią kluczową dla teologii chrześcijańskiej. Ewangelie kanoniczne przedstawiają go jako męża Marii, matki Jezusa, któremu powierzono rolę prawnego ojca Syna Bożego. Jego kult rozciąga się na niemal wszystkie wyznania chrześcijańskie, w tym Kościół katolicki, prawosławny, orientalny, a także anglikanizm i luteranizm. Uroczystość ku jego czci przypada na 19 marca, a cały miesiąc marzec jest w tradycji katolickiej dedykowany jego osobie. Papież Pius IX ogłosił go oficjalnie patronem i opiekunem Kościoła katolickiego, podkreślając jego rolę jako strażnika Świętej Rodziny i całego chrześcijaństwa.

Ikonografia religijna często przedstawia świętego Józefa z atrybutami takimi jak narzędzia stolarskie (kątownik), lilia symbolizująca czystość, laska z kwiatami, dwa synogarlice lub gałązka nardu. Te symbole podkreślają jego cnoty i powiązania z biblijnymi wydarzeniami, kształtując jego wizerunek w sztuce i pobożności ludowej.

Życie osobiste i rodzinne Świętego Józefa

Pochodzenie Józefa z rodu króla Dawida jest kluczowe dla teologii chrześcijańskiej, potwierdzając mesjańskie proroctwa dotyczące Jezusa. Ewangelie Mateusza i Łukasza przedstawiają jednak różne genealogie, wskazując na potomstwo z linii Salomona (Mateusz) lub Natana (Łukasz), obu synów Dawida. Tradycja Kościoła prawosławnego sugeruje, że Józef był wdowcem, a jego pierwszą żoną była Salome, z którą miał dzieci, określane w Ewangeliach jako „bracia i siostry” Jezusa. Alternatywna interpretacja, spopularyzowana przez św. Hieronima i powszechnie przyjęta w Kościele katolickim, zakłada, że ci „bracia” to w rzeczywistości kuzyni Jezusa, co pozwala na pogodzenie dziewiczego poczęcia z roszczeniami genealogicznymi.

Ostatnia wzmianka o Józefie w Ewangeliach kanonicznych dotyczy wydarzenia, gdy Jezus miał 12 lat i udał się z rodzicami na święto Paschy do Jerozolimy. Po tym epizodzie Święty Józef nie jest już wspominany, co sugeruje jego śmierć przed rozpoczęciem publicznej działalności Jezusa i stanowi przedmiot wielu teologicznych dyskusji.

Warto wiedzieć: Choć Józef był prawnym ojcem Jezusa, Ewangelia Łukasza opisuje moment, w którym 12-letni Jezus nazywa Boga swoim „Ojcem”, co wywołało niezrozumienie u Józefa i Marii.

Kariera zawodowa i życie jako rzemieślnik

Święty Józef wykonywał zawód „tektona” (τέκτων), który tradycyjnie tłumaczy się jako stolarza, ale obejmował szersze spektrum rzemiosł, w tym pracę z drewnem, kamieniem i żelazem. Wczesnochrześcijańskie źródła, jak pisma Justyna Męczennika, wskazują, że Józef i Jezus zajmowali się wytwarzaniem przedmiotów rolniczych, takich jak jarzma i pługi. Ta praktyczna praca podkreśla ich związek z codziennym życiem zwykłych ludzi.

Współcześni badacze sugerują, że Józef mógł pracować przy odbudowie pobliskiego miasta Seforis, zniszczonego przez Rzymian w 4 r. p.n.e. Niektórzy uczeni, jak Géza Vermes, proponują, że aramejskie określenie „naggar” (stolarz) w Talmudzie mogło mieć znaczenie metaforyczne, odnosząc się do człowieka głęboko uczonego i biegłego w Torze. Ta interpretacja dodaje kolejny wymiar jego roli i wpływu.

Patronaty i tytuły Świętego Józefa

Święty Józef cieszy się niezwykle szerokim zakresem patronatów. Jest opiekunem robotników, ojców, małżeństw, osób na wygnaniu, a także chorych i umierających, którym ma przynosić „szczęśliwą śmierć”. Jego czystość i wierność Marii przyniosły mu tytuł „Najczystszego” (most chaste), a także uczyniły go patronem dziewic. Ta wszechstronność jego opieki świadczy o głębokim szacunku i uznaniu dla jego wstawiennictwa.

Wiele sanktuariów i wizerunków Świętego Józefa na całym świecie otrzymało najwyższe kościelne wyróżnienie – dekret o koronacji kanonicznej, nadawany bezpośrednio przez papieża. Jest to wyraz szczególnego kultu i uznania dla jego niezastąpionej roli w historii Kościoła.

Duchowość i osobowość Świętego Józefa

Święty Józef charakteryzował się bezwzględnym posłuszeństwem wobec nakazów boskich, co objawiało się w natychmiastowym reagowaniu na sny prorocze. Anioł Pański wielokrotnie objawiał mu się, kierując jego działaniami, od poślubienia Marii po ucieczkę do Egiptu i powrót do Nazaretu. Uznawany jest za wzór opiekuna, który z narażeniem własnego życia chronił swoją rodzinę przed zagrożeniami, w tym przed rzezią niewiniątek zaplanowaną przez Heroda.

Anioł Pański wielokrotnie objawiał mu się, kierując jego działaniami i zapewniając bezpieczeństwo Świętej Rodzinie. To oparcie na boskim przewodnictwie podkreśla jego głęboką duchowość i niezachwiane zaufanie do Bożego planu. Określenie „Opiekun Odkupiciela” doskonale oddaje jego fundamentalną rolę.

Święty Józef w sztuce i kulturze

Postać Świętego Józefa stała się niewyczerpanym źródłem inspiracji dla licznych dzieł sztuki. Wśród najsłynniejszych można wymienić obraz „Święty Józef z Dzieciątkiem Jezus” autorstwa Guido Reniego oraz „Józef cieśla” Georges’a de La Tour. W sztuce Józef był przedstawiany w rozmaitych scenach, od zaślubin z Marią, poprzez narodziny Jezusa, aż po sceny jego śmierci w obecności Jezusa i Marii. Te artystyczne interpretacje znacząco ukształtowały powszechne rozumienie jego życia i charakteru.

Przedstawienia Józefa w sztuce często podkreślają jego cichą godność i rolę pokornego obrońcy. Temat „Oblubieniec Najświętszej Dziewicy” jest powszechny, uwypuklając jego unikalną relację z Maryją. Jego obecność w tych narracjach utrwala jego pozycję w chrześcijańskiej ikonografii.

Kontrowersje i analizy naukowe

Istnieje teologiczna trudność w pogodzeniu dziewiczego poczęcia Jezusa z faktem, że Józef był niezbędny do wykazania pochodzenia Jezusa z rodu Dawida, co było kluczowe dla uznania go za Mesjasza. Najstarsze pisma chrześcijańskie, listy św. Pawła, wspominają o matce Jezusa, ale całkowicie pomijają postać Józefa, podobnie jak najstarsza Ewangelia – Ewangelia według św. Marka. To pominięcie spowodowało szereg debat naukowych dotyczących jego historycznego znaczenia i wczesnego rozumienia genealogii Jezusa. Czas narodzin Jezusa stanowi wyzwanie dla tych analiz.

Historycy spierają się co do wielkości Nazaretu w czasach Józefa. Na podstawie wykopalisk archeologicznych szacuje się, że była to niewielka osada, licząca maksymalnie około 400 mieszkańców. Ten skromny rozmiar jego rodzinnej miejscowości kontrastuje z olbrzymim teologicznym znaczeniem jego potomstwa. Opiekun Świętej Rodziny stawiał czoła wyzwaniom skromnego życia.

Ciekawostki i badania nad Świętym Józefem

Józef otrzymał cztery kluczowe sny o charakterze proroczym: pierwszy dotyczył zaślubin z Marią, drugi nakazywał ucieczkę do Egiptu, trzeci powrót do Izraela, a czwarty osiedlenie się w Galilei zamiast w Judei. W 1950 roku zaczęto tworzyć specjalistyczne centra studiów nad Józefem, co zapoczątkowało rozwój nowej dziedziny teologicznej zwanej „Józefologią” (Josephology). Ta akademicka dyscyplina świadczy o rosnącym zainteresowaniu pełnym zrozumieniem Józefa w jego historycznym i teologicznym kontekście. Początek Józefologii oznacza nową erę badań.

Święty Józef nie jest obecny przy żadnym z kluczowych wydarzeń z dorosłego życia Jezusa, w tym na weselu w Kanie Galilejskiej ani przy ukrzyżowaniu, co potwierdza tezę o jego wcześniejszej śmierci. Brak obecności Józefa w ważnych momentach służby Jezusa podsyca trwające spekulacje i refleksje teologiczne.

Atrybuty Świętego Józefa w ikonografii

• Narzędzia stolarskie (kątownik)
• Lilia (symbol czystości)
• Laska z kwiatami
• Dwa synogarlice
• Gałązka nardu

Zakres patronatów Świętego Józefa

• Robotnicy
• Ojcowie
• Małżeństwa
• Osoby na wygnaniu
• Chorzy i umierający (zapewnia „szczęśliwą śmierć”)

Kluczowe sny prorocze Świętego Józefa

• Zaślubiny z Marią
• Ucieczka do Egiptu
• Powrót do Izraela
• Osiedlenie się w Galilei zamiast w Judei

Tabele

Genealogia Świętego Józefa według Ewangelii

Porównanie interpretacji „braci i sióstr” Jezusa

Święty Józef, jako prawowity ojciec Jezusa Chrystusa, uosabia wzór posłuszeństwa, wiary i niezachwianej ochrony rodziny. Jego życie, choć skąpo opisane w Ewangeliach, jest świadectwem głębokiej duchowości i zawierzenia Bogu, a jego postać nadal stanowi potężne źródło inspiracji i opieki dla milionów wiernych na całym świecie. Jego cicha służba obrońcy i wychowawcy Syna Bożego na zawsze ugruntowała jego miejsce w historii zbawienia i kulturze chrześcijańskiej.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Saint_Joseph