Vasco da Gama, wybitny portugalski żeglarz i odkrywca, urodził się między 1460 a 1469 rokiem w Sines. Jego nazwisko jest synonimem przełomowego odkrycia morskiej drogi do Indii, otwierającego Europie bezpośredni szlak handlowy z Dalekim Wschodem. Po powrocie z tej epokowej wyprawy poślubił Catarinę de Ataíde, z którą miał liczne potomstwo. Jego zasługi dla korony portugalskiej zostały uhonorowane prestiżowym tytułem hrabiego Vidigueira, co podkreśla jego wyjątkową pozycję w historii Portugalii.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na listopad 2023 roku Vasco da Gama miałby około 563-613 lat.
- Żona/Mąż: Catarina de Ataíde
- Dzieci: Sześciu synów i jedna córka
- Zawód: Żeglarz, odkrywca, admirał, wicekról
- Główne osiągnięcie: Odkrycie morskiej drogi do Indii
Podstawowe informacje o Vasco da Gamie
Vasco da Gama, którego pełne imię brzmiało Vasco da Gama, był portugalskim żeglarzem i szlachcicem. Za swoje wybitne zasługi dla korony portugalskiej otrzymał prestiżowy tytuł „Admirała Mórz Arabii, Persji, Indii i całego Orientu”, a także został mianowany Hrabią Vidigueira w 1519 roku. Jest to pierwszy portugalski hrabia, który nie pochodził z rodziny królewskiej, co podkreśla jego wyjątkową pozycję i osiągnięcia. Urodził się w latach 60. XV wieku, a dokładnie w latach 1460 lub 1469, w nadmorskim mieście Sines, które było jednym z nielicznych portów na wybrzeżu Alentejo w południowo-zachodniej Portugalii. Jego życie zakończyło się 24 grudnia 1524 roku w Cochin w Indiach, gdzie pełnił funkcję wicekróla. Przyczyną jego śmierci była malaria, na którą zapadł krótko po przybyciu na miejsce podczas swojej trzeciej wyprawy. Choć zmarł w Indiach, jego szczątki zostały ostatecznie przeniesione do Portugalii i spoczywają w Klasztorze Hieronimitów (Jerónimos Monastery) w Lizbonie, co stanowi wyraz najwyższego uznania dla jego roli w historii kraju.
Rodzina i życie prywatne Vasco da Gamy
Vasco da Gama pochodził ze szlacheckiej rodziny. Jego ojciec, Estêvão da Gama, był rycerzem w służbie Ferdynanda, księcia Viseu, a w latach 60. XV wieku objął stanowisko cywilnego gubernatora (alcaide-mór) Sines. Vasco był trzecim z pięciu synów Estêvão i Isabel. Jego bracia to Paulo, który towarzyszył mu w pierwszej wyprawie, João Sodré, Pedro oraz Aires. Około 1500 roku, po powrocie ze swojej pierwszej wielkiej wyprawy, Vasco da Gama poślubił Catarinę de Ataíde. Była ona córką Álvaro de Ataíde, który piastował godność alcaide-mór w Alvor i był postacią o wysokim statusie społecznym. Para miała razem sześciu synów i jedną córkę. Wśród ich potomstwa znaleźli się m.in. Estêvão da Gama, który został gubernatorem Indii Portugalskich, oraz Cristóvão da Gama, który pełnił funkcję kapitana Malakki.
Kariera i wyprawy Vasco da Gamy
Wczesna misja wojskowa
Przed swoimi wielkimi odkryciami, Vasco da Gama wykazał się umiejętnościami wojskowymi. W 1492 roku król Jan II wysłał go z misją do portu Setúbal i regionu Algarve. Celem tej operacji było przejęcie francuskich statków w odwecie za ataki na portugalską żeglugę. Da Gama wykonał to zadanie szybko i niezwykle skutecznie, co z pewnością przyczyniło się do jego dalszej kariery.
Pierwsza wyprawa (1497–1499): Odkrycie drogi do Indii
Najważniejszym etapem kariery Vasco da Gamy była jego pierwsza wyprawa do Indii, która rozpoczęła się 8 lipca 1497 roku. Wyruszył on z Lizbony na czele floty czterech statków: São Gabriel, São Rafael, Berrio oraz jednostki transportowej. Głównym celem tej ekspedycji było odnalezienie morskiej drogi do Indii poprzez opłynięcie Afryki. Po długiej i pełnej wyzwań podróży, 20 maja 1498 roku flota da Gamy dotarła do Kozhikode (Kalikut) w Indiach. To odkrycie było przełomowym momentem w historii świata, otwierając Europie bezpośredni handel przyprawami, bez pośrednictwa arabskich i weneckich kupców. Pierwsza wyprawa była najdłuższą znaną wówczas podróżą oceaniczną, a przebyty dystans wokół Afryki do Indii i z powrotem był większy niż długość równika. Powrót do Portugalii nastąpił w 1499 roku.
Druga wyprawa (1502–1503)
Po sukcesie pierwszej wyprawy, Vasco da Gama dowodził czwartą Armadą Indyjską w latach 1502–1503. Składała się ona z 20 okrętów wojennych, a jej celem było umocnienie portugalskich interesów w regionie oraz pomszczenie masakry portugalskich kupców w Kalikucie. Podczas tej wyprawy da Gama dopuścił się brutalnych czynów, w tym zniszczenia statku „Miri” z pielgrzymami na pokładzie i bombardowania Kalikutu.
Trzecia wyprawa i wicekrólestwo (1524)
Po latach spędzonych w Portugalii, Vasco da Gama został ponownie wysłany do Indii w 1524 roku. Król Jan III powierzył mu funkcję wicekróla, mającą na celu zastąpienie skorumpowanego gubernatora Duarte de Menezesa i zaprowadzenie porządku w administracji kolonialnej. Niestety, ta trzecia wyprawa okazała się dla niego śmiertelna. Zaledwie trzy miesiące po objęciu urzędu, 24 grudnia 1524 roku, zmarł w Cochin z powodu malarii, na którą zapadł krótko po przybyciu na miejsce.
Osiągnięcia i uznanie Vasco da Gamy
Vasco da Gama jest jedną z najbardziej znaczących postaci w historii portugalskich odkryć geograficznych. Jego najważniejszym osiągnięciem było odkrycie morskiej drogi do Indii, co miało dalekosiężne konsekwencje dla handlu i polityki światowej. W 1519 roku, po latach starań i nacisków na dwór królewski, Vasco da Gama został mianowany Hrabią Vidigueira (Count of Vidigueira). Był to ogromny zaszczyt, czyniący go pierwszym portugalskim hrabią, który nie pochodził z rodziny królewskiej. Jego dokonania zostały uwiecznione w portugalskim eposie narodowym „Os Lusíadas”, napisanym przez Luísa de Camõesa. Dzieło to celebruje jego odkrycia jako fundament potęgi Portugalii. Pierwsza wyprawa Vasco da Gamy była najdłuższą znaną wówczas podróżą oceaniczną, a przebyty dystans wokół Afryki do Indii i z powrotem był większy niż długość równika.
Przebieg pierwszej wyprawy (1497–1499)
- 8 lipca 1497: Wyruszenie z Lizbony na czele floty czterech statków: São Gabriel, São Rafael, Berrio oraz jednostki transportowej.
- Cel: Odnalezienie morskiej drogi do Indii poprzez opłynięcie Afryki.
- 20 maja 1498: Dotarcie do Kozhikode (Kalikut) w Indiach.
- 1499: Powrót do Portugalii.
Kluczowe etapy kariery
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| 1492 | Misja wojskowa w regionie Algarve. |
| 1497–1499 | Pierwsza wyprawa do Indii, odkrycie drogi morskiej. |
| 1502–1503 | Druga wyprawa do Indii, dowództwo Armadą Indyjską. |
| 1519 | Nadanie tytułu hrabiego Vidigueira. |
| 1524 | Trzecia wyprawa do Indii, objęcie funkcji wicekróla. |
Kontrowersje i incydenty z udziałem Vasco da Gamy
Choć Vasco da Gama jest postacią historyczną o wielkim znaczeniu, jego działania często budziły kontrowersje ze względu na stosowaną przez niego brutalność. Podczas swojej drugiej wyprawy w 1502 roku, przechwycił statek „Miri” przewożący muzułmańskich pielgrzymów z Mekki. Mimo próśb o litość i ofert okupu, da Gama nakazał spalić statek wraz z setkami pasażerów, w tym kobietami i dziećmi. Aby zastraszyć lokalnego władcę w Kalikucie (Zamorina), nakazał zbombardować miasto z dział okrętowych. Schwytanych rybaków i kupców kazał okaleczyć, odcinając im uszy, nosy i ręce, a następnie wysłał te części ciała władcy jako makabryczną wiadomość. Podczas pierwszej wyprawy, w Mozambiku, udając muzułmanina, próbował uzyskać audiencję u sułtana. Gdy mistyfikacja wyszła na jaw, doszło do walk, a uciekający da Gama kazał ostrzelać miasto z armat.
Ciekawostki z życia Vasco da Gamy
Choć brak jest twardych dowodów, sugeruje się, że Vasco da Gama mógł studiować w Évora, gdzie zgłębiał matematykę i nawigację. Krążyły również legendy, że uczył się u słynnego astronoma Abrahama Zacuto. Około 1480 roku, idąc w ślady ojca, Vasco da Gama dołączył do Zakonu Santiago. Mistrzem zakonu był wówczas książę Jan, późniejszy król Jan II, co znacząco pomogło w rozwoju kariery rodziny da Gama. Podczas swojej pierwszej wizyty w Indiach, dary przywiezione przez da Gamę, takie jak tanie tkaniny, czapki i cukier, zostały wyśmiane przez urzędników Zamorina jako niegodne wielkiego władcy. Doprowadziło to do napięć dyplomatycznych. Podczas swojej ostatniej podróży w 1524 roku, flota da Gamy doświadczyła rzadkiego zjawiska – podwodnego trzęsienia ziemi na Morzu Arabskim. Załoga zinterpretowała to jako omen, jednak sam da Gama uspokajał ich, twierdząc, że to morze drży przed potęgą Portugalczyków.
Warto wiedzieć: Vasco da Gama jest uwieczniony jako główny bohater portugalskiego eposu narodowego „Os Lusíadas”, napisanego przez Luísa de Camõesa, który celebruje jego odkrycia jako fundament potęgi Portugalii.
Odkrycie morskiej drogi do Indii przez Vasco da Gamę otworzyło nowy rozdział w historii handlu i eksploracji, umacniając pozycję Portugalii jako potęgi morskiej. Jego determinacja w dążeniu do celu, pomimo trudności i kontrowersyjnych działań, stanowi inspirację dla kolejnych pokoleń odkrywców, a jego dziedzictwo jest nadal żywe w historii świata.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co i kiedy odkrył Vasco da Gama?
Vasco da Gama odkrył morską drogę do Indii. W latach 1497-1499 opłynął Afrykę i dotarł do Kalikatu w Indiach.
Kto pierwszy opłynął Afrykę?
Choć Bartolomeu Dias jako pierwszy opłynął południowy kraniec Afryki w 1488 roku, to Vasco da Gama jako pierwszy dopłynął do Indii, opływając cały kontynent.
Kto odkrył Indie?
Vasco da Gama odkrył morską drogę do Indii. Jego pierwsza wyprawa w latach 1497-1499 otworzyła szlak handlowy między Europą a Azją.
Czego dokonali Krzysztof Kolumb – Vasco da Gama – Ferdynand Magellan?
Krzysztof Kolumb dotarł do Ameryki w 1492 roku, szukając zachodniej drogi do Indii. Vasco da Gama odkrył morską drogę do Indii wokół Afryki, docierając tam w 1498 roku. Ferdynand Magellan jako pierwszy dowodził wyprawą, która opłynęła Ziemię, co zakończyło się w 1522 roku.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Vasco_da_Gama
