Zawsze z numerem 10 na plecach, szerokim uśmiechem i niewiarygodną gracją w każdym ruchu. Zanim nadeszła era Messiego i Cristiano Ronaldo, a nawet przed czasami Diego Maradony, świat piłki nożnej miał tylko jednego, absolutnego władcę. Pelé. Dla milionów fanów na całej planecie to nie tylko najwybitniejszy zawodnik w historii, ale człowiek, który uosabiał magię sportu, nazywając go słynnym dziś określeniem Joga Bonito (Piękna gra).
W tym artykule przyjrzymy się niezwykłej drodze chłopaka z brazylijskich faweli, który stał się sportowym bogiem, przyciągał na stadiony tłumy i na zawsze zmienił sposób, w jaki postrzegamy piłkę nożną.
Kluczowe wnioski
- Prawdziwe imię i nazwisko: Edson Arantes do Nascimento (ur. 23 października 1940 w Três Corações, zm. 29 grudnia 2022 w São Paulo).
- Historyczny wyczyn: Jest jedynym piłkarzem w historii, który trzykrotnie zdobył mistrzostwo świata (w 1958, 1962 i 1970 roku).
- Kariera klubowa: Niemal całą swoją karierę spędził w brazylijskim Santosie FC (1956–1974), a sportową emeryturę odłożył, by popularyzować piłkę nożną w USA w barwach New York Cosmos (1975–1977).
- Zdumiewające statystyki: Według Księgi Rekordów Guinnessa i FIFA strzelił 1281 goli w 1363 meczach (choć liczba ta obejmuje również mecze towarzyskie i nieoficjalne).
- Tytuł: Powszechnie nazywany na całym świecie „O Rei” (Król).
Bieda, szmacianka i obietnica złożona ojcu
Pelé (pseudonim, którego początkowo bardzo nie lubił, a którego genezy sam nie potrafił do końca wytłumaczyć) wychowywał się w skrajnej biedzie w Bauru w stanie São Paulo. Jego ojciec, Dondinho, również był piłkarzem, ale kontuzja przerwała jego karierę, sprowadzając na rodzinę kłopoty finansowe. Młody Edson musiał dorabiać, pastując buty na dworcach kolejowych. Ponieważ nie stać go było na prawdziwą piłkę, uczył się dryblować, kopiąc zwiniętą w kulkę skarpetę wypchaną gazetami i przewiązaną sznurkiem, lub grejpfruta.
Punktem zwrotnym w jego życiu był rok 1950. Brazylia organizowała mistrzostwa świata i w decydującym meczu (znanym jako Maracanazo) niespodziewanie przegrała z Urugwajem. Zrozpaczony ojciec Pelégo płakał przed radiem. 9-letni wówczas Edson podszedł do niego i powiedział: „Nie płacz, tato. Obiecuję, że pewnego dnia wygram dla ciebie Puchar Świata”. Słowa dotrzymał zaledwie 8 lat później.
Szwedzki cud w 1958 roku i narodziny fenomenu
Jako 15-latek podpisał kontrakt z Santosem, a już rok później zadebiutował w reprezentacji Brazylii. Prawdziwa eksplozja jego talentu nastąpiła jednak podczas Mistrzostw Świata w Szwecji w 1958 roku.
Pelé pojechał tam jako rezerwowy z kontuzją kolana, mając zaledwie 17 lat. Gdy w końcu wszedł na boisko, zachwycił świat. W półfinale z Francją strzelił hat-tricka, a w finale ze Szwecją (wygranym 5:2) zdobył dwie bramki, w tym jedną absolutnie ikoniczną: przerzucił piłkę nad obrońcą w polu karnym i uderzył z woleja. Został najmłodszym zdobywcą gola w finale mundialu – rekordu tego nie pobito do dziś. Zapłakany nastolatek noszony na rękach przez kolegów z drużyny stał się z dnia na dzień globalną supergwiazdą.
Później poprowadził Brazylię do triumfu w 1962 roku w Chile (choć tam szybko doznał kontuzji) oraz do ostatecznego pokazu siły w 1970 roku w Meksyku, gdzie dowodził drużyną uważaną za najwybitniejszą reprezentację w historii futbolu.
Tysięczny gol i amerykański sen
W Brazylii Pelé miał status niemal religijny. Był tak cenny, że rząd brazylijski oficjalnie uznał go za „skarb narodowy”, by prawnie zablokować jego transfer do bogatych klubów europejskich, takich jak Real Madryt, Juventus czy Manchester United. Pelé został więc w Santosie, z którym dwukrotnie zdobył Copa Libertadores i Puchar Interkontynentalny.
Wielkim wydarzeniem stał się jego 1000. gol w karierze (tzw. O Milésimo), zdobyty z rzutu karnego 19 listopada 1969 roku na stadionie Maracanã. Mecz został przerwany na ponad 20 minut, a kibice i fotoreporterzy wdarli się na boisko, by celebrować ten wyczyn.
W 1975 roku, mając 35 lat, niespodziewanie powrócił z emerytury, by podpisać gigantyczny kontrakt z klubem New York Cosmos. Jego przyjazd do USA wywołał szał na punkcie tzw. soccera. Na jego mecze przychodziły gwiazdy takie jak Mick Jagger czy Muhammad Ali. To dzięki niemu piłka nożna w Stanach Zjednoczonych zaczęła być traktowana poważnie.
Poza boiskiem: ambasador i ikona popkultury
Po ostatecznym zakończeniu kariery w 1977 roku (podczas meczu pożegnalnego między Cosmosem a Santosem zagrał po jednej połowie dla obu drużyn), Pelé nie zniknął z życia publicznego.
- W latach 1995–1998 pełnił funkcję ministra sportu Brazylii, walcząc z korupcją w tamtejszym futbolu i wprowadzając tzw. „Prawo Pelégo”, które dawało zawodnikom większe prawa w relacjach z klubami.
- Próbował swoich sił w aktorstwie – wystąpił u boku Sylvestra Stallone’a i Michaela Caine’a w głośnym filmie Ucieczka do zwycięstwa (1981).
- Był ambasadorem Dobrej Woli UNESCO i ONZ.
Zmarł 29 grudnia 2022 roku w wieku 82 lat po długiej walce z nowotworem jelita grubego. W Brazylii ogłoszono trzydniową żałobę narodową.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
1. Czy Pelé kiedykolwiek zagrał w europejskim klubie? Nie. Choć największe i najbogatsze kluby w Europie wielokrotnie próbowały go pozyskać (oferując bajońskie sumy), status „skarbu narodowego” nałożony przez rząd brazylijski oraz ogromne przywiązanie samego piłkarza do Santosu sprawiły, że nigdy nie zagrał w oficjalnym meczu ligowym w Europie.
2. Ile Złotych Piłek zdobył Pelé? Oficjalnie w trakcie swojej kariery nie zdobył żadnej Złotej Piłki (Ballon d’Or), ponieważ aż do 1995 roku nagroda ta była zarezerwowana wyłącznie dla piłkarzy z Europy grających w europejskich klubach. Jednak w 2016 roku magazyn France Football zrewidował swoje dawne wybory i ogłosił, że gdyby przepisy były inne, Pelé otrzymałby Złotą Piłkę aż siedmiokrotnie (1958, 1959, 1960, 1961, 1963, 1964, 1970).
3. Skąd wzięły się rozbieżności w liczbie goli Pelégo? Rozbieżności (między oficjalnie uznawanymi ok. 757-767 golami a liczbą 1281) wynikają z tego, że statystyki z połowy XX wieku często zaliczały do bilansu gole strzelone w nieoficjalnych meczach pokazowych, tournée, spotkaniach reprezentacji wojskowej (w której Pelé służył) oraz w meczach charytatywnych. Sam Pelé zawsze podkreślał, że strzelił 1283 gole i tę liczbę miał umieszczoną m.in. w swoim opisie na Instagramie.
Podsumowanie
Pelé nie tylko grał w piłkę nożną – on ją zdefiniował. Był uosobieniem radości, kreatywności i fair play. W czasach, gdy nie było globalnych transmisji telewizyjnych, internetu ani mediów społecznościowych, jego talent był na tyle potężny, by zatrzymywać wojny domowe (w 1969 roku w Nigerii zawieszono broń na 48 godzin, by obie strony mogły zobaczyć jego mecz). Osiągnięcia i rekordy zostaną kiedyś pobite, ale to Pelé na zawsze pozostanie pierwszym prawdziwym Królem „Pięknej gry”.
Źródła
- Oficjalne archiwa i statystyki FIFA (profil Pelé – The King of football).
- Archiwa klubowe Santos FC.
- Książki biograficzne: m.in. Pelé. Autobiografia (2006).
- Dokumenty historyczne dotyczące Mistrzostw Świata 1958, 1962 i 1970 z RSSSF (Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation).
